Nacionalnost i državljanstvo

Spominjanjem pojma nacije gotovo u istom dahu se izgovori i nacionalizam, nacionalni identitet, nacionalna država. Da li se u tom kontekstu pripadnost naciji može izjednačiti sa pripadnošću državi, odnosno da li je nacionalnost isto što i državljanstvo?
Da bi uopšte bilo moguće započeti diskusiju o razlici ova dva termina najprije bih se osvrnuo na sam pojam nacije. Postoji veliki broj naučnih djela, eksperatiza i studija koje se bave proučavanjem fenomena nacije; reklo bi se da stavovi sociologa, filozofa i istoričara na ovom polju prekrivaju kompletnu tematiku. Ipak, njihovi pristupi, pa i zaključci, odnosno stavovi umnogome se razlikuju jedni od drugih. Nacija je kompleksan pojam i svi oni koji se bave njenim proučavanjem i analizom slažu se samo u jednom – danas NE POSTOJI univerzalna definicija nacije! Svaka nacija ima svoje specifičnosti i uslove u kojima je nastala ili postoji. Pa, ipak, postoje neke bitne karakteristike koje na svoj način predstavljaju naciju kao takvu. Tako se na nju gleda kao na zamišljenu zajednicu ljudi, koji posjeduju svijest o pripadnosti određenoj naciji. Vremenski gledano nacija predstavlja moderan fenomen i svi se uglavnom slažu da korijeni nastajanja potiču tek od kraja XVIII. i početka XIX. vijeka, odnosno prelaznog perioda iz feudalizma u kapitalizam. Također, nacija predstavlja sopstvenu kulturu, kojoj mogu, ali ne moraju, pripadati: jezik, zajednička istorija, simboli i određeni sistem moralnih vrijednosti. Iz današnjeg ugla posmatrano, a na Zapadu opšteprihvaćeno je shvatanje da se nacija kao fenomen po pravilu veže za državu – nacija teži postojanju sopstvene države. Konkretno – nacija se izjednačava sa državom.
Dozvoliću sebi jedan kratki diskurs kada govorim o zapadnom modelu nacije danas. Da li je taj model idealan i da li ga treba prihvatiti kao jedini ispravan? Da bismo pronašli odgovor na to pitanje neophodno je najprije pogledati, da li su države na Zapadu u ovom svom obliku zaista jednonacionalne. Najnoviji događaji pokazuju da su temelji tog tzv. zapadnog modela prilično poljuljani, a to aktuelno vidimo u slučaju Katalonije, Baskije, Tirola, Korzike itd. dijelova Španije, Francuske, Italije, koji žele da se odvoje, odnosnoteže nezavisnosti. (Svjesno ovdje izbjegavam „ukrajinski slučaj“, jer – nije na Zapadu!) Koliko veliki i realni su njihovi izgledi na uspjeh ostaje da se vidi. Da li je, međutim, u tom kontekstu gledano tzv. zapadni model nacije kakav poznajemo doveden u pitanje, odnosno da li je uopšte postojao? Da li su navedeni događaji pokazatelj da proces stvaranja nacija-država u Evropi još nije dovršen, odnosno da dolazi do daljeg usitnjavanja regiona u želji za nacionalnom nezavisnošću veoma malih teritorijalnih jedinica? Kakvu ulogu u tome ima EU, koliko joj takav razvoj događaja odgovara i da li je time njen opstanak doveden u pitanje? Borba za nezavisnost svih nabrojanih, a i drugih koje nisam spomenuo, traje dugi niz godina i nije neka nova moda. Nazire li se u tim procesima zapravo stvarna pozadina postojanja tzv. jednonacionalnih država, koje to zapravo nisu?
Pogledajmo na kratko pravac kretanja nastanka nacija iz perspektive države i postavimo si pitanje da li država može stvoriti naciju. Kada se svojevremeno Garibaldi borio za Italiju kao jedinstvenu državu jednom prilikom je izjavio: “Stvorili smo Italiju, sada trebamo stvarati Talijane!”. Nakon Francuske revolucije sličan proces je i tamo bio u toku. Zatim, Kraljevina Jugoslavija je nametala Jugoslavenstvo. Bizmarkova Njemačka je imala iste planove, pa Frankova Španija itd. Svaki od navedenih procesa je imao svoje specifičnosti, ali im je cilj bio isti: jedna nacija-jedna država. Da li je sve to bilo provedeno na demokratskim principima? Mnogo pitanja – malo odgovora.
Iako se, kao što sam naveo, termini država i nacija, odnosno državljanstvo i nacionalnost vrlo često koriste sa istim značenjem, među njima postoji razlika. Nacionalnost je subjektivni stav svakog pojedinca i stvar je njegovog ličnog mišljenja, shvatanja i pristupa za pripadnost koje nacije će se on odlučiti. Naciju mu NIKO ne može nametnuti niti oduzeti. Ona nije zakonski definisana kategorija, niti postoji stroga definicija kojom pojedinac ili grupa mogu biti svrstani u određenu naciju ili iz nje izbačeni. Pripadnost se može oslanjati na objektivne kriterije kao što su već nabrojani jezik, kultura, običaji i slično, ali je isključivo bitna odluka pojedinca i njegova predstava o pripadnosti kolektivu kakav je nacija, da li će se on osjećati kao dio nje ili ne.
Državljanstvo je objekat, napisano je na komadu papira i može ga se dobiti ili ne ili, pak, u ekstremnim slučajevima, može biti oduzeto. Ono je ustavno-pravna kategorija i precizno se definiše ustavom i zakonima, a da bi ga se dobilo moraju biti ispunjeni određeni zakonski uslovi. Stiče se rođenjem ili prijemom na zahtjev pojedinca. Regulisano je zakonima svake države i podrazumijeva određene dužnosti, obaveze, prava i privilegije kako države prema pojedincu tako i pojedinca prema državi. Upravo zbog tih svojih objektivnih osobina pojedinac za državljanstvo ne mora biti subjektivno vezan. Državljanstvo je jedan od odlučujućih momenata u životu svake ljudske individue, a njena emotivna povezanost nije pravilo, već izuzetak.
Kako se u sve ove šablone uklapaju Jugoslaveni? U svom dosadašnjem postojanju i uobličavanju kao nacije Jugoslaveni su prošli mnoge stadije razvoja, kao uostalom i svaka druga nacija. Jugoslaveni nisu, kako se to danas pogrešno želi prikazati, nastali tek u nekadašnjoj SFRJ, njih nije stvorila država, oni nisu plod državne ideologije, ne potiču iz programa KPJ, niti su monarhistička ideja Karađorđevića – korijeni jugoslovenske ideje i jugoslavenstva su mnogo stariji, a 1918. godine su tek stvoreni uslovi da se uopšte počne sa praktičnim ostvarenjem. Kroz dvije zajedničke države narodima regiona ukazala se prilika da iz datih uslova ostvare najbolje što mogu. Cijelo to vrijeme ideja Jugoslavenstva je održavana kao progresivna i nije se ugasila do danas. Isto tako i proces formiranja, sazrijevanja i uobličavanja Jugoslovena kao nacije još teče, on nije dovršen. Na kraju, nije korektno pripadnike jugoslovenske nacionalnosti nazivati nekakvom zajedničkom nacijom ili nadnacijom! Jugosloveni čak nisu ni isključivo Južni Sloveni – taj momenat je davno prevaziđen i ne predstavlja nikakvo čudo činjenica da se Jugoslovenom osjećaju potomci Albanaca, Mađara, Talijana, Francuza… A sve je počelo nekada davno sa jugoslovenskom idejom.
Autor priloga: Dalibor
This entry was posted in Jugosloveni and tagged , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Nacionalnost i državljanstvo

  1. Frederic Goda says:

    Pripadnici jugoslovenske nacije su samo oni koji se po nacionalnom opredeljenju tako osecaju, bez “rezervnih” nacionalnih osecanja i objašnjenja. Pored ovih jugoslovena postoje i jugosloveni u “širem” smislu, odnosno oni pripadnici ostalih nacija koji se i dalje osecaju privrženim bivšoj zajednickoj domovini SFRJ. Ovo njihovo jugoslovenstvo im dozvoljava zadržavanje primarnog nacionalnog osecaja, ali ih i cesto odvodi u zabludu nadnacionalnog ili anacionalnog shvatanja pojma “jugosloven”.
    Jugoslovenom se oseca i postaje iz razlicitih razloga, ali je svima jedno zajednicko: jugoslovenstvo (praksa teorije jugoslovenske ideje) koje ih uoblicava. Upravo ova karakteristika locira i momenat stvaranja jugoslovenske nacije u XIX vek, pre stvaranja prve zajednicke države. Jugosloveni su postojali pre Jugoslavije, postojali su za vreme obe Jugoslavije, a postoje i danas.
    Jugoslovenska nacija je odvojena istorijski od procesa stvaranja zajednicke države u smislu zavisnosti od rezultata ovog procesa, jer jugoslovenstvo stvara jugoslovene i Jugoslavije neovisno jednih od drugih. Kako jugosloveni nikad nisu posedovali ni teritorijalni niti bilo koji drugi oblik suvereniteta u odnosu na jugoslovenske narode, nisu nikad ni imali Jugoslaviju kao svoju državu, ali su bili njeni najponosniji državljani.

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind markiert *

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>